مۆسیقای کوردی چەندین سەدە بە ڕێگای دەماوەکی گەیشتووە بە ئێمە — لە دەنگبێژەکانی باکوور بۆ مامۆستایانی ماقام لە باشوور. تەنها لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی بە سیستەماتیکی نووسراوەتە سەر نۆتەی ڕۆژاوایی. ئەگەر هەرگیز سەیری PDF ی نۆتەی کوردیت کردووە و لێی تێنەگەیشتوویت، ئەم ڕێنماییە بۆ تۆیە.
لە کاتی دە خولەکدا فێر دەبیت بۆ دەستپێکردنی لێدانی سادەترین پارچە لە کتێبخانەی نۆتەی بێبەرامبەرمان.
چی جیاوازە لە نۆتەی کوردیدا؟
لە سەرەتادا، نۆتەی مۆسیقای کوردی وەک هەر نۆتەیەکی ڕۆژاوایی دیکە دەنوێت: ستافی پێنج هێڵ، کلیلی تریبڵ، نیشانەی کات. بەڵام سێ شت جیاوازن:
- پەیژەکانی ماقام، نەک تەنها مەیجەر/ماینەر. زۆربەی پارچە فۆلکلۆریە کوردیەکان لە "ماقام بەیاتی"، "ماقام حیجاز"، "ماقام کورد" یان "ماقام حیجازکار"دان.
- چارەکی تۆن. هەندێک ماقامی کوردی (و فارسی/عەرەبی) تۆنی نێوان نۆتە کلاسیکیەکان بەکار دەهێنن. لە نۆتەکاندا بە نیمچە-فلات یان نیمچە-شارپ نیشان دەکرێن.
- بەشی ڕیتمی ئازاد. زۆر گۆرانی کوردی بە "ئاوازی" دەستپێ دەکات کە بێ نیشانەی کاتە — هونەرمەند بە ئازادی دەیلێ.
پێنج شتی سەرەکی کە دەبێت بزانیت
١. ستاف و کلیل
نۆتەی کوردی زۆرتر کلیلی تریبڵ بەکاردەهێنێت.
٢. نیشانەی کاتی باو لە مۆسیقای کوردیدا
- 6/8 — لە گۆرانیە سەماییەکان (گۆڤەند، هەلای) بەکارهاتووە
- 4/4 — بۆ گۆرانی فۆلکلۆری ساکار
- 2/4 — مارش-وار، لە گۆرانی نیشتمانیدا
- کاتی ئازاد — بۆ بەشی ئاواز
٣. ماقامی پارچەکە
سەیری نیشانەی کلیل و چەند نۆتەی یەکەم بکە. زۆرجار لە سەرەوەی ستافدا ماقامەکە نووسراوە.
سەرنج: پێش لێدانی پارچەیەکی نوێ، یەکەم MP3 ـەکەی گوێ لێ بگرە. گوێت بە پێ خۆی هاوسەنگی ماقامەکە دەکات.
٤. ڕازاندنەوەکان
مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی پڕە لە ڕازاندنەوە. نیشانە باوەکان:
- تریل (
tr) - مۆردنت (نیشانەی پێچراو)
- گلیساندۆ (هێڵی شەپۆلی)
- نۆتەی پێشەکی بچووک
ئەمانە تەنها ڕازاندنەوە نین — گیانی مۆسیقایەن. مەیانخۆڕە.
٥. دووبارەکردنەوە و کۆدا
زۆربەی گۆرانیە کوردیەکان شێوەی پەنە-کۆڕاس-پەنەن. لە نۆتەدا ||: و :|| ـی ستاندارد بەکار دەهێندرێ.
یەکەم پارچە: "ئارامی گیانم"
ئارامی گیانم یەکێکە لە نەرمترین گۆرانیە فۆلکلۆریە سۆرانیەکان. لە ماقام بەیاتی لەسەر نۆتی D، بە کاتی 4/4، بە بەشی ئاوازی کورت دەستپێ دەکات.
ئەگەر بتوانیت پەیژەی D مەیجەر بلێیت، دەتوانیت ئەم پارچەیە لە نزیکەی سی خولەک ڕاهێناندا بزانیت. PDF ی بێبەرامبەر، MP3، و فایلی MusicXML هەموو لە لاپەڕەیەکدان.
سۆرانی و کرمانجی: جیاوازی لە نۆتەدا؟
نا لە نۆتەدا — هەر دوو زاراوە نۆتەی ڕۆژاوایی بەکار دەهێنن. جیاوازیەکان:
- زمانی گوتار (وشەکان لەژێر نۆتەکاندا)
- ماقامی باو — کرمانجی زۆرتر بەرەو "ماقام بەیاتی" و "ماقام کورد" دەچێت؛ سۆرانی زۆرتر "حیجاز" و "سابا" بەکاردەهێنێت
- ستایلی ڕازاندنەوە — دەنگبێژانی کرمانجی ملیسمای درێژ بەکار دەهێنن
کۆلێکشنی نۆتەی سۆرانی یان کۆلێکشنی نۆتەی کرمانجی ببینە.
دواتر چی بکەیت
١. پارچەیەک لە کاتی 4/4 هەڵبژێرە و بە هێواشی فێری بە. ڕازاندنەوەکان لە سەرەتادا بەلاوە بنێ. ٢. کاتێک پارچەکە لە بن پەنجەکانتدا بوو، یەک یەک ڕازاندنەوە زیاد بکە. ٣. کاتێک توانیت لەگەڵ تۆمارەکەدا بیلێیت، بڕۆ بۆ پارچەیەک لە کاتی 6/8. ٤. دوای مانگێک، پارچەیەکی ئاوازی تاقی بکەرەوە. کاتی ئازاد قورسە — بۆیە کۆتاییە.
هەموو نۆتەکانی کتێبخانەکەمان بێبەرامبەرن. ئەگەر پارچەیەک هاندانی بۆ تۆ بوو، بە کەسێکی دیکەی پێ بڵێ — مۆسیقای کوردی بەهۆی ئەوەوە بە ژیان ماوە کە خەڵک بەردەوام بووە لە گوتنی.
پرسیار، بەشداری بە وەرگێڕان، یان هەڵە دۆزیتەوە؟ پەیوەندیمان پێوە بکە — کوردنۆت بە دەستی کۆمەڵگەوە دروست کراوە.