عەدنان کەریم یەکێکە لە خۆشەویستترین دەنگەکانی گۆرانیی سۆرانی. لە هەمان کاتدا شێوەکار، عوودژەن و ئاوازدانەرە، و زیاتر لە چل ساڵە شیعری شاعیرە کلاسیک و هاوچەرخەکانی کورد دەکات بە گۆرانی، بەم جۆرە ژیانێکی نوێ دەبەخشێتە هۆنراوەی سەدان ساڵ لەمەوبەر و دەیانگەیەنێتە ناو ماڵ و ئۆتۆمبێل و هۆڵی کۆنسێرت. لە سلێمانییەوە تا ستۆکهۆڵم، گۆرانییەکانی بەشێکی جیانەکراوەن لە شەونشینییە کوردییەکان.
لەم بابەتەدا چیرۆکی ژیانی، ئەلبومەکانی و ئەو دە گۆرانییە دەخەینە ڕوو کە پێمان وایە هەموو گوێگرێک پێویستە بیانناسێت، لەگەڵ ڕێنماییەکی کورت بۆ ئەوەی بزانیت لە کوێوە دەست بە گوێگرتن بکەیت.
کورتەی زانیاری
- ناوی تەواو: عەدنان کەریم ڕەشید
- لەدایکبوون: ١٩٦٣، گەڕەکی ئیمام قاسم، کەرکووک
- بنەچەی خێزان: گوندی ژاژڵە، ناوچەی شارباژێڕ (بەپێی ویکیپیدیای کوردی)
- شوێنی نیشتەجێبوون: سوید، لە ساڵی ١٩٩٢ەوە
- شێواز: گۆرانیی کلاسیک و ڕەسەنی کوردی، شیعری ئاوازبۆدانراو
- ئامێر: دەنگ و عوود
- کاری تر: شێوەکار، دەرچووی پەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانی (١٩٨٥)
- ناسراو بە: «پەیامی من»، «هەناسەی ئاشقان»، «دڵی من»، «دەسماڵێ»، «سۆزی دڵ»
منداڵی و لاوێتی: لە کەرکووکەوە بۆ سلێمانی
عەدنان کەریم ساڵی ١٩٦٣ لە کەرکووک لەدایک بووە. ویکیپیدیای کوردی شوێنی لەدایکبوونی بە گەڕەکی ئیمام قاسم دیاری دەکات و ڕەگ و ڕیشەی خێزانەکەی دەباتەوە سەر گوندی ژاژڵە لە ناوچەی شارباژێڕ. وەک زۆرێک لە خێزانە کوردەکانی کەرکووکی ئەو سەردەمە، سیاسەتی ڕاگواستن و بەعەرەبکردنی ڕژێمی بەعس ناچاری کردن شارەکە جێبهێڵن، و لە سلێمانی نیشتەجێ بوون. ماڵپەڕی کوردیش گڵۆب باسی ماڵێکی دەستکورت دەکات کە دایک و باوک، سەرەڕای هەموو تەنگانەیەک، خوێندنی منداڵەکانیان لە پێش هەموو شتێکەوە دادەنا.
لە سلێمانی هونەری شێوەکاری خوێند و ساڵی ١٩٨٥ وەک نیگارکێش لە پەیمانگای هونەرە جوانەکان دەرچوو. نیگارکێشان لەو ڕۆژەوە تا ئێستا کارێکی تەریبی موزیکەکەیەتی: تابلۆکانی لە دەرەوەی وڵات نمایش کراون، و دواتر وەک مامۆستای یاریدەدەری نیگارکێشان لە زانکۆی سلێمانی وانەی گوتووەتەوە.
ڕێگای هونەری
سەرەتاکان لە سلێمانی (١٩٧٩–١٩٩١)
یەکەم جار ساڵی ١٩٧٩ لەگەڵ تیپی موزیکی سلێمانی لەسەر شانۆ دەرکەوت و گۆرانیی «دەسماڵێ»ی گوت. بەپێی ویکیپیدیای کوردی، ساڵی دواتر گۆرانیی «کازیوە»ی بۆ شانۆگەرییەک لە شارەکە تۆمار کرد. بە درێژایی هەشتاکان لەگەڵ چەند تیپێکی سلێمانی گۆرانیی تۆمار کرد و لەگەڵ ئاوازدانەرە دیارەکانی ئەو سەردەمە، لەوانە ئەنوەر قەرەداغی و سەلاح ڕەئووف، کاری کرد. یەکێک لە گۆرانییەکانی ئەو قۆناغە «ئازیزەکەم»ە (١٩٨٤)، ئاوازی سەلاح ڕەئووف و شیعری حەسیب قەرەداغی.
هەر ئەو بەرهەمە سەرەتاییانە ڕێچکەی هەموو ژیانی هونەریی دیاری کرد: ئاوازی ورد و پتەو لەسەر شیعری قووڵی کوردی، نەک وشەی سووکی گۆرانیی هەڵپەڕکێ.
کۆچ و دەستپێکردنەوە لە سوید (١٩٩١–١٩٩٩)
ساڵی ١٩٩١، دوای تێکشکانی ڕاپەڕین، لەگەڵ کۆڕەوە گەورەکەدا کوردستانی جێهێشت. ویکیپیدیای کوردی دەڵێت ماوەیەک لە مەهاباد مایەوە و وەک عوودژەن لەگەڵ هونەرمەندانی ناوچەی موکریان کاری کرد. ساڵی ١٩٩٢ گەیشتە سوید و لەو کاتەوە لەوێ دەژی. ڕەگەزنامەی عێراقی و سویدیی هەیە.
لە سوید ناچار بوو کارەکەی کەم تا زۆر لە سفرەوە دەست پێبکاتەوە. یەکەم بەرهەمی لە دەرەوەی وڵات کاسێتی «بیرتان ئەکەم» بوو (١٩٩٣). ویکیپیدیای کوردی دەڵێت دواتر خولێکی یەک ساڵەی تۆمارکردنی دەنگ و موزیکی بینی، و ئەمە ڕێگەی پێدا بەرهەمەکانی خۆی بە دەستی خۆی ئامادە بکات. لە دوای ئەوە «ڕاز» (١٩٩٥)، «شەوی یەڵدا» (١٩٩٦، یەکەم سی‌دیی) و «ئەڕۆی ئۆغر» (١٩٩٩) بڵاو بوونەوە.
ساڵانی نێودەوڵەتی (٢٠٠٠ بەدواوە)
ساڵی ٢٠٠٠ کۆنسێرتێکی لە هۆڵی سەرەکیی کۆنسێرتی ستۆکهۆڵم ساز کرد؛ ویکیپیدیای ئینگلیزی و کوردیش گڵۆب هەردووکیان ئەو کۆنسێرتە بە وەرچەرخانێک لە ژیانیدا دادەنێن. لە دەیەی دواتردا ناودارترین ئەلبومەکانی بڵاو بوونەوە:
- «شنەی با» (٢٠٠٢)، کە «پەیامی من»ی تێدایە
- «تاڤگەیەک لە عیشق» (٢٠٠٥)، کە «سۆزی دڵ»ی تێدایە
- «ئەمشەو» (٢٠٠٦)، کە لە تاران لەگەڵ کامکارەکان، تیپە خێزانییە ناودارەکەی سنە، تۆمار کرا
- «وەفایی» (٢٠١٠)، کە ناوی شاعیرە کلاسیکەکە، وەفایی، هەڵگرتووە
- «خاتوون» (٢٠١١) و «بادەی گوڵڕەنگ» (٢٠١٢)، و دواتر «حەبیبە» (٢٠١٧) و «شەوبا» (٢٠١٩)
هاوکات گەشتی کۆنسێرتی زۆری کردووە: لە لەندەن، هۆڵەندا، شارەکانی هەرێمی کوردستان و سنە، و لەم دواییانەشدا لە شانۆی ئۆپێرای هۆڵاند پارک لە لەندەن.
کورد ئایدڵ
ساڵی ٢٠١٧ وەک ئەندامی لیژنەی دادوەرانی «کورد ئایدڵ»، ئەو پێشبڕکێیەی گۆرانی کە لە سلێمانی دەستی پێکرد، جارێکی تر گەیشتەوە جەماوەرێکی فراوانی تەلەفزیۆن. لە لیژنەکەدا لەگەڵ بیژەن کامکار، کانی و نیزامەتین ئاریچ دادەنیشت.
بەرهەمە دیارەکانی
- شیعری کراو بە گۆرانی. گەورەترین بەشداریی عەدنان کەریم ئەوەیە شیعری کلاسیک و نوێی کوردی دەکات بە گۆرانی. ئەلبومی «وەفایی» ڕوونترین نموونەیە، کە تەواو لەسەر شیعری یەکێک لە گەورە شاعیرە کلاسیکەکانی سۆرانی بنیات نراوە.
- عوود. ئاوازەکانی لەسەر عوود دادەنێت و دەنگی گەرم و نزیکی عوود لە ناوەندی ڕێکخستنەکانیدا دەهێڵێتەوە، تەنانەت کاتێک تیپێکی تەواویش لەگەڵیدا دەژەنێت. بۆ زانیاریی زیاتر لەسەر ئامێرەکە، بابەتی عوود لە موزیکی کوردیدا (بە ئینگلیزی) بخوێنەوە.
- «ئەمشەو» لەگەڵ کامکارەکان. یەکگرتنی موزیکی هونەریی کوردیی باشوور و ڕۆژهەڵات. بابەتی کامکارەکان بخوێنەوە، یان پەرتووکی کامکارەکان، خالقی، قەرەداخی و مۆسیقای کوردی دابگرە.
١٠ گۆرانیی سەرەکی (باشترین گۆرانییەکانی)
- پەیامی من، لە ئەلبومی «شنەی با»، ٢٠٠٢. ئەو گۆرانییەیە کە خەڵک زیاتر لە هەموو گۆرانییەکانی تری بۆی دەگەڕێن.
- هەناسەی ئاشقان، کە بە «وەکو نەی»ش ناسراوە: دووانەیەکی خۆشەویست لەگەڵ تارا جاف، کە چەنگەکەی ڕەنگێکی دەگمەن دەداتە گۆرانیی کوردی.
- دڵی من، لە ئەلبومی «ئەمشەو» لەگەڵ کامکارەکان، ٢٠٠٦.
- ئازیزەکەم، تۆماری ١٩٨٤، ئاوازی سەلاح ڕەئووف و شیعری حەسیب قەرەداغی.
- سۆزی دڵ، لە ئەلبومی «تاڤگەیەک لە عیشق»، ٢٠٠٥.
- دەسماڵێ، یەکەم گۆرانیی لە ١٩٧٩، کە لە ساڵانی دواتردا تۆماری کردەوە.
- شەوی یەڵدا، گۆرانیی ناونیشانی یەکەم سی‌دییەکەی، ١٩٩٦.
- ئەڕۆی ئۆغر، گۆرانیی ناونیشانی ئەلبومی ١٩٩٩.
- بیرتان ئەکەم، گۆرانیی ناونیشانی یەکەم ئەلبومی لە غەریبی، ١٩٩٣.
- خاتوون، گۆرانیی ناونیشانی ئەلبومی ٢٠١١.
تێبینییەک بۆ موزیکژەنان: «ئازیزەکەم»ی عەدنان کەریم گۆرانییەکی جیاوازە لە گۆرانیی فۆلکلۆریی «ئەزیزەکەم» کە بە ناوی حەسەن زیرەکەوە ناسراوە. لە کوردنۆت نۆتەی «ئەزیزەکەم»ی حەسەن زیرەک هەیە، بەڵام نۆتەی گۆرانییەکەی عەدنان کەریم هێشتا بەردەست نییە.
دەنگ و شێوازی عەدنان کەریم: گوێ لە چی بگریت
ئەگەر هێشتا گوێت لە عەدنان کەریم نەبووە، باشە بزانیت سەرنجی چی بدەیت.
دەنگ. شانۆی ئۆپێرای هۆڵاند پارک بە خاوەنی دەنگێکی بەریتۆنی پڕ هەست وەسفی دەکات، و ئەمە یەکەم شتە کە زۆربەی گوێگران هەستی پێدەکەن. بە دەگمەن دەنگی بەرز دەکاتەوە بۆ ئەوەی هێز نیشان بدات؛ زیاتر پشت بە ڕستەی درێژ و ڕاگیراو دەبەستێت و ڕێگە دەدات ڕازاندنەوەکان لە ناو خودی ئاوازەکەوە بڕوێن، هەر وەک گۆرانیبێژە کۆنەکانی ڕادیۆی سلێمانی دەیانکرد.
وشە لە پێش هەموو شتێکەوەیە. چونکە زۆربەی گۆرانییەکانی ئاوازن بۆ شیعری پێشتر نووسراو، ئاوازەکە شوێن کێش و واتای شیعرەکە دەکەوێت. دەبینیت لەسەر وێنەیەکی گرنگی شیعرەکە هێواش دەبێتەوە، یان دێڕێک دووبارە دەکاتەوە تا لە دڵی گوێگردا جێ بگرێت. بۆ ئەوانەی ئەم شیعرانەیان لە قوتابخانە خوێندووە، بەشێک لە چێژەکە ئەوەیە دەقێکی ناسراو لەناکاو دەبێتە گۆرانی.
تیپ و ئامێرەکان. ڕێکخستنەکانی زۆرجار لەسەر عوود بنیات دەنرێن، لەگەڵ ئامێری ژێدار و ئامێری لێدانی وەک دەف، و هەندێک جاریش ئۆرکێسترایەکی تەواو. ویکیپیدیای کوردی وێنەیەکی هەیە کە لە کۆنسێرتێکدا لەگەڵ ئۆرکێسترای سیمفۆنیی نیشتمانیی عێراق دەردەکەوێت، و ئەلبومی کۆنسێرتەکەی ساڵی ٢٠٠٢ی سوید بەشێکی تایبەتی دەفی لەگەڵ دەفژەن حوسێن زەهاوی تێدایە.
مەقام، نەک ئاکۆرد. وەک زۆربەی گۆرانیی هونەریی کوردی، ئاوازەکانی لە ناو سیستەمی مەقامدا دەجووڵێن، نەک لە ناو هارمۆنیی ڕۆژئاواییدا. لە ئەلبومەکانی «بادەی گوڵڕەنگ»دا (٢٠١٢ و ٢٠١٥) تەنانەت هەندێک پارچە ناوی مەقامیان لێنراوە، وەک «حیجاز»، «چوارگا» و «بەیات». ئەگەر ئەم ناوانە بۆت نوێن، لاپەڕەی مەقامی حیجاز و بابەتی مەقام چییە؟ باشترین دەستپێکن.
میراتی عەدنان کەریم
میراتی عەدنان کەریم لەسەر سێ کۆڵەکە وەستاوە.
شیعری کلاسیکی کرد بە موڵکی خەڵک. شیعری کلاسیکی کوردی لەسەر کاغەز چڕ و قورسە. کە بە ئاوازەکانی ئەو گوترا، بوو بە شتێک خەڵک لەژێر لێوەوە دەیچرپێنن، و نەوەیەک لە ڕێگەی ئەلبومەکانییەوە یەکەم جار شاعیرە کۆنەکانی ناسی.
موزیکی هونەریی کوردیی لە غەریبیدا زیندوو ڕاگرت. جێهێشتنی کوردستان لە ١٩٩١ دەیتوانی کۆتایی بە ژیانی هونەریی بهێنێت. بەڵام لە سوید فێری تۆمارکردن و بەرهەمهێنانی کارەکانی خۆی بوو و لەوێوە جەماوەرێکی نێودەوڵەتی بۆ خۆی دروست کرد. ڕێگاکەی بەشێکە لەو چیرۆکە گەورەترەی لە بابەتی موزیکی کوردیی تاراوگە (بە ئینگلیزی) گێڕدراوەتەوە.
پردێک بوو لە نێوان ناوچە کوردییەکاندا. کارکردنی لەگەڵ کامکارەکانی سنە و کۆنسێرتەکانی لە هەرێمی کوردستان، ئێران و ئەوروپا یارمەتیدەر بوون بۆ لێکنزیککردنەوەی ژینگەی موزیکی سۆرانیی عێراق و ئێران. بۆ وێنەی گشتیی ئەو نەوەیەی گۆرانیبێژان، بابەتی گۆرانیبێژە بەناوبانگەکانی کورد بخوێنەوە.
عەدنان کەریم لە کوردنۆت
لە کتێبخانەکەماندا پەرتووکی «پەپولە» هەیە کە عەدنان کەریم نووسیویەتی و دەتوانیت بە شێوەی PDF بێبەرامبەر بیخوێنیتەوە. لاپەڕەی هونەرمەندەکەی کورتەی ژیان و گۆرانییەکانی لە یەک شوێندا کۆ دەکاتەوە، هاوکارییەکانی لەگەڵ تارا جاف دەیبەستێتەوە بە لاپەڕەیەکی تری هونەرمەندانمان، و عوودیش، ئامێرە سەرەکییەکەی، لاپەڕەی تایبەتی خۆی هەیە.
ڕێنمایی گوێگرتن: لە کوێوە دەست پێبکەیت
- یەکەم گوێگرتن: «پەیامی من»، پاشان «هەناسەی ئاشقان» لەگەڵ تارا جاف.
- ئەلبومێکی تەواو: «شنەی با» (٢٠٠٢)، یان «ئەمشەو» (٢٠٠٦) ئەگەر دەتەوێت کامکارەکانیش ببیستیت.
- بۆ دڵدارانی شیعر: «وەفایی» (٢٠١٠).
- بۆ بیستنی سەرەتاکان: «دەسماڵێ» و «ئازیزەکەم» لە ساڵانی سلێمانی.
- خوێندنەوەی پەیوەندیدار: زەکەریا عەبدوڵڵا، گۆرانیبێژێکی زۆر جیاوازی کورد کە ئەویش ژیانی هونەریی لە سوید بنیات نا؛ ژیاننامەکەی بخوێنەوە.
سەرچاوەکان
- عەدنان کەریم، ویکیپیدیای کوردی
- Adnan Karim، ویکیپیدیای ئینگلیزی
- Adnan Karim، کوردیش گڵۆب
- Adnan Karim in London، ئۆپێرای هۆڵاند پارک
- Kurd Idol، ویکیپیدیای ئینگلیزی و لیستی بەشداربووان، IMDb
- Tara Jaff، ویکیپیدیای ئینگلیزی
دەتەوێت زیاتر بڕۆیت؟ سەردانی لاپەڕەی هونەرمەندی عەدنان کەریم بکە، پەرتووکی «پەپولە» بێبەرامبەر دابگرە، یان سەیری نۆتە سۆرانییەکان بکە و ئەم ئاوازانە خۆت بژەنە.