ئەگەر دەنگی ئامێرە کەوانەییەکانی موزیکی کوردیت خۆش دەوێت، بێگومان ئەم پرسیارەت لە خۆت کردووە: کەمانچە فێر ببم یان کەمان؟ هەردووکیان بێ پەردەن، هەردووکیان بە کەوان دەژەنرێن، و هەردووکیان لە سەرتاسەری موزیکی کوردیدا دەبیسترێن، لە گرووپەکانی سنەوە تا ئۆرکێسترای ڕادیۆکانی سلێمانی و هەولێر.
ئەم ڕێنماییە بەراوردێکی کردارییە. دەبینین دوو ئامێرەکە لە دەنگ، شێوەی ڕاگرتن و نرخدا چۆن لە یەک جیادەبنەوە، فێربوونی هەر یەکەیان چ ئەزموونێکە، و کامیان لەگەڵ چ ئامانجێکدا دەگونجێت. پاشان پلانێکی یەکەم مانگت دەدەینێ بۆ هەر کامێکیان هەڵبژێریت.
ئەگەر زانیاریی تەواوت دەربارەی خودی کەمانچە، مێژوو و ژەنیارە ناودارەکانی دەوێت، لاپەڕەی ئامێری کەمانچە ببینە، و ئەگەر ئینگلیزی دەخوێنیتەوە، ڕێنمایی درێژمان کەمانچە لە موزیکی کوردیدا (بە ئینگلیزی) بخوێنەوە.
بەراوردی خێرا
| کەمانچە | کەمان | |
|---|---|---|
| لەش | کاسەیەکی خڕی بچووک بە پێستێکی تەنک | لەشێکی دارینی تەخت |
| ڕاگرتن | بە ستوونی، میلەکەی لەسەر ئەژنۆ، بە دانیشتنەوە | لە ژێر چەناگە، لەسەر شان |
| ژێ | چوار ژێی فەلزی (کۆنەکان سێ ژێی ئاوریشمییان هەبوو) | چوار ژێ |
| کۆککردنی باو | G D A E، بە پێی مەقام دەگۆڕدرێت | G D A E |
| پەردە | نییە | نییە |
| گۆڕینی ژێ | سووڕاندنی ئامێرەکە بەرەو کەوان | جووڵاندنی کەوان بەسەر ژێکاندا |
| دەنگ | لووتی، دەنگئاسا، نزیک | ڕووناکتر، بەرزتر، دوورڕۆتر |
| مامۆستا | کەمتر، زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئۆنلاین | نزیکەی لە هەموو شوێنێک |
جیاوازییەکان
دەنگ
بە پێی ویکیپیدیا، لەشی کەمانچە کاسەیەکی بچووکە کە بە پێستێکی تەنک داپۆشراوە، بە شێوەی کۆن پێستی بەرخ، بزن یان ماسی. ئەو پێستە دەنگێکی نەرم، لووتی و زۆر دەنگئاسای پێدەبەخشێت. بە جوانی وەک سێبەر بەدوای گۆرانیبێژدا دەڕوات، بۆیە لە گۆرانیی هێواش و لاوانەوەی کوردیدا ئەوەندە خۆشەویستە.
لەشە دارینەکەی کەمان دەنگێکی ڕووناکتر و بەهێزتری پێدەبەخشێت کە لە هۆڵێکی گەورە یان زەماوەندێکی پڕ دەنگدا دەڕوات. لە موزیکی کوردیدا زۆرجار هەمان ڕۆڵی کەمانچە دەبینێت، وەڵامی گۆرانیبێژ دەداتەوە، بەڵام بە دەنگی بەرزتر.
ڕاگرتن و تەکنیک
ئەمە گەورەترین جیاوازیی کردارییە.
کەمانچە بە دانیشتنەوە دەژەنرێت، بە ستوونی ڕادەگیرێت و میلەکەی لەسەر ئەژنۆ یان ڕانت دەوەستێت. بۆ ئەوەی لە ژێیەکەوە بچیتە سەر ژێیەکی تر، ئامێرەکە دەسووڕێنیت بەرەو کەوانەکە، نەک گۆشەی کەوانەکە بگۆڕیت. ویکیپیدیا و فرۆشیارە پسپۆڕەکانی وەک Tapadum و Sala Muzik هەموویان ئەمە وەک تەکنیکی سەرەکیی کەمانچە وەسف دەکەن، کە ڕاهێنانی بە ئاگایانەی دەوێت.
کەمان لە نێوان چەناگە و شاندا ڕادەگیرێت، و قۆڵی کەوانەکەت گۆشەکەی دەگۆڕێت بۆ گەیشتن بە هەر ژێیەک. ئەمە وێنەیەکی ئاشناترە بۆ زۆربەی خەڵک، بەڵام ئەگەر بە باشی ڕێک نەخرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی گرژیی مل و شان.
کەوانەکەش جیاوازە. کەمانچەژەنان زۆرجار کەوانێک بەکاردەهێنن کە لە کاتی ژەندندا بە پەنجەکانیان توندیی مووەکانی کۆنترۆڵ دەکەن، و ئەمە دەنگێکی زۆر نەرم و گۆڕاویان پێدەبەخشێت. کەوانی کەمان توندییەکی جێگیری هەیە کە بە بورغوویەک ڕێک دەخرێت.
کۆککردن و ڕێکژەندن
لێرەدا دوو ئامێرەکە لەوە نزیکترن کە خەڵک چاوەڕێی دەکەن. بە پێی ویکیپیدیا، کەمانچەی نوێی چوار ژێیی زۆربەی جار وەک کەمان کۆک دەکرێت: G، D، A، E. ژەنیاران بۆ هەندێک مەقام کۆککردنەکە دەگۆڕن، بەڵام خاڵی دەستپێکردن هەمان شتە.
هیچ کام لە دوو ئامێرەکە پەردەی نییە. ئەمە بۆ موزیکی کوردی زۆر گرنگە، چونکە ماوەی وای بەکاردەهێنێت کە دەکەونە نێوان نۆتەکانی پیانۆوە، واتە ئەو ماوە نێوەندییانەی بە «چارەکە تۆن»یش ناسراون. پیانۆ ناتوانێت ئەم نۆتانە بژەنێت، بەڵام ژێی بێ پەردە دەتوانێت. مەقامەکانی وەک بەیاتی و ڕاست پێویستیان بە نۆتەی کەمێک نزمتر یان بەرزتر لە نۆتە ڕۆژئاواییەکان هەیە، و ئامێری بێ پەردە ڕێگات پێدەدات بە وردی دایانبنێیت. ئەگەر ئەمە بۆت نوێیە، ڕێنمایی سەرەتاییمان مەقام چییە؟ ڕوونی دەکاتەوە.
ڕووەکەی تری: لەسەر هەر دوو ئامێرەکە، ژەندنی ڕێک ئاستەنگی درێژخایەنە. هیچ پەردەیەک نییە بتگرێتەوە.
مامۆستا و سەرچاوە
مامۆستای کەمان لە هەموو شوێنێک هەیە: لە قوتابخانە، پەیمانگای موزیک و ئۆنلاین، نزیکەی بە هەموو زمانێک. دۆزینەوەی مامۆستایەکی باشی کەمانچە قورسترە. ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بە تایبەتی سنە، بەهێزترین کەلەپووری فێرکردنی هەیە، و زۆرێک لە مامۆستایان ئێستا وانەی ئۆنلاین دەڵێنەوە.
بۆ خوێنەرانی سۆرانی، ڕێگایەکی نووسراویش هەیە. کتێبخانەکەمان پەرتووکی «فێربوونی کەمانچە» نووسینی سەلاح ڕەئووفی تێدایە، پەرتووکێکی فێرکاریی کوردی کە بە بێبەرامبەر دادەبەزێت.
نرخ
کەمانچەیەکی سەرەتایی لە فرۆشیارێکی پسپۆڕ زۆربەی جار چەند سەد دۆلار یان یۆرۆیە. ئەمە نزیکەی هەمان نرخی کەمانێکی باشی قوتابییە. کڕینی ئامێری زۆر هەرزان، لە هەر کام لە دوو جۆرەکە، پارە پاشەکەوت ناکات، بەڵکو بە فیڕۆی دەدات: ژێی خراپ، ڕێکخستنی ناڕێک و گوێی لاواز وا دەکەن ژەندنی کۆک نزیکەی مەحاڵ بێت، و سەرەتاکار هەڵەکە دەخاتە ئەستۆی خۆی، نەک ئامێرەکە.
گۆرانی و کەلەپوور
کەمان دەرگای زیاتر دەکاتەوە: موزیکی کوردی، بەڵام هەروەها موزیکی کلاسیکی ڕۆژئاوایی، عەرەبی و تورکی، موزیکی فیلم و پۆپ. کەمانچە پسپۆڕانەترە. ماڵی سەرەکیی موزیکی کلاسیکی و فۆلکلۆریی کوردی، ئێرانی، ئازەربایجانی و ناوچەکەیە. لە ٢٠١٧، یونسکۆ هونەری دروستکردن و ژەندنی کەمانچەی بۆ ئێران و ئازەربایجان خستە لیستی میراتی نامادییەوە.
هەردووکیان جێگەی خۆیان لە موزیکی کوردیدا هەیە. چەندین دەیەیە مامۆستایانی کورد کەمان دەژەنن: ئاوازدانەر قادر دیلان لە سلێمانی و حەسەن کامکار، باوکی کامکاران، لە سنە هەردووکیان کەمانژەن بوون.
لە لایەکی ترەوە، کەمانچە ئامێری ئەردەشیر کامکار و کەیهان کەڵهوڕە، ئەو کوردە کرماشانییەی بوو بە ناسراوترین کەمانچەژەنی جیهان. وتارەکەمان دەربارەی کەڵهوڕ پێت دەڵێت لە کام ئەلبومیەوە دەست پێ بکەیت.
کامیان هەڵبژێریت؟
کەمانچە هەڵبژێرە ئەگەر:
- دەنگی گرووپەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و گۆرانیی هێواش و دەنگئاسات خۆش دەوێت
- بە تایبەتی دەتەوێت موزیکی کوردی و ئێرانی بژەنیت
- دەستت بە مامۆستایەک ڕادەگات، ڕووبەڕوو یان ئۆنلاین
- پێت خۆشە بە دانیشتنەوە بژەنیت و سەرنج لەسەر یەک کەلەپوور بخەیت
کەمان هەڵبژێرە ئەگەر:
- فراوانترین هەڵبژاردنی مامۆستا، پەرتووک و ئامێرت دەوێت
- دەتەوێت لە ئۆرکێسترای قوتابخانە یان شێوازە ڕۆژئاواییەکاندا و هەروەها موزیکی کوردیدا بژەنیت
- نیازت وایە بە پێوە بژەنیت، بۆ نموونە لە زەماوەند یان لەسەر شانۆ لەگەڵ گرووپێک
- لەوانەیە دواتر بچیتە سەر کەمانچە. کەوانکێشان و گوێت دەگوازرێنەوە.
بە ڕاستی، وەڵامی هەڵە نییە. زۆرێک لە کەمانچەژەنان بە کەمان دەستیان پێکردووە، و زۆرێک لە کەمانژەنانی کورد بە ڕازاندنەوە و ڕستەسازیی شێوازی کەمانچە دەژەنن.
یەکەم مانگت لەسەر کەمانچە
- شێوەی ڕاگرتن ڕێک بخە. لەسەر کورسییەکی بێ دەستەک دابنیشە. میلەکە لەسەر ئەژنۆ یان ڕانی چەپت دابنێ و ئامێرەکە بە ستوونی ڕابگرە. دەستی چەپت بە سووکی ملەکە دەگرێت.
- سووڕاندن فێر ببە. بەبێ دەستی چەپ، ژێ کراوەکان یەک یەک بژەنە بە سووڕاندنی ئامێرەکە، نەک کەوانەکە. کەوانەکە لە یەک ئاستدا ڕابگرە.
- کەوانی درێژ. کەوانی هێواش و بە درێژیی تەواو لەسەر هەر ژێیەکی کراوە بکێشە. گوێ بۆ دەنگێکی پاک و جێگیر ڕابگرە.
- یەکەم نۆتەکان. پەنجەی یەکەم، پاشان دووەم، لەسەر ژێی A زیاد بکە. بە کۆککەرێک یان دەنگێکی بەردەوام بەراوردیان بکە.
- یەکەم ئاواز. گۆرانییەکی سادە و هێواش هەڵبژێرە. ئامینێ گیان یان ئازیزەکەم لە کتێبخانەی نۆتەکانمان تاقی بکەرەوە، و تەنیا یەکەم ڕستە بژەنە تا بە تەواوی کۆک دەبێت. پەلە مەکە: ڕستەیەکی کۆک لە گۆرانییەکی تەواوی ناکۆک باشترە.
یەکەم مانگت لەسەر کەمان
- ڕاگرتن ڕێک بخە. مامۆستایەک یان دوکانێک با شانگر و چەناگەگرێکت بۆ دابنێن کە لەگەڵ ملتدا بگونجێت.
- ژێی کراوە. کەوانی درێژ لەسەر هەر ژێیەک بکێشە، و بە گۆڕینی گۆشەی قۆڵی کەوانەکەت ژێ بگۆڕە.
- پەیژە لەسەر یەک ژێ. یەکەم شوێنەکانی پەنجە لەسەر ژێی A فێر ببە.
- گوێ لە ماوە نێوەندییەکان بگرە. کاتێک توانیت پەیژەیەکی سادە بژەنیت، دووەمی نێوەندیی مەقامی بەیاتی تاقی بکەرەوە، کەمێک نزمتر لە نۆتە ڕۆژئاواییەکە. دەنگی خۆت تۆمار بکە و لەگەڵ تۆمارێکی کوردیدا بەراوردی بکە.
- یەکەم ئاوازی کوردی. هەمان گۆرانییەکانی سەرەوە بەکاربهێنە. لەسەر هەر دوو ئامێرەکە دەژەنرێن چونکە کۆککردنەکەیان هەمان شتە.
گواستنەوە لە کەمانەوە بۆ کەمانچە
ئەگەر پێشتر کەمان دەژەنیت، هەنگاوێک لە پێشەوەیت، بەڵام چاوەڕێی چەند سەرسوڕمانێک بکە.
- قۆڵی کەوانەکەت دەیەوێت بجووڵێت. لەسەر کەمان بە کەوانەکە ژێ دەگۆڕیت. لەسەر کەمانچە، کەوانەکە لە یەک ئاستدا ڕابگرە و ئامێرەکە بسووڕێنە. لە سەرەتادا گۆڕینی ژێی کراوە زۆر بە هێواشی ڕاهێنان پێ بکە.
- خووەکانی کەمان بە زۆر مەسەپێنە. ڕێنماییەکەی Sala Muzik ئاگاداری سەرەتاکاران دەکاتەوە کە تەکنیکی کەمان بە زۆر نەسەپێنن بەسەر کەمانچەدا و لە جیاتی ئەوە شوێن ڕێگای مامۆستاکەیان بکەون. گرتنی کەوان و شێوەی داڕشتنی نۆتە جیاوازن.
- ژێکانت بپشکنە. هەندێک ژەنیار ژێی کەمان لەسەر کەمانچە بەکاردەهێنن، بەڵام هەموو ئەستوورییەک لەگەڵ درێژیی ژێ و کۆککردنی کەمانچەدا ناگونجێت. لە فرۆشیار یان مامۆستاکەت بپرسە.
- ڕازاندنەوەکان دووبارە فێر ببە. خزاندن، لەرینەوە و دەستپێکی نەرم و دەنگئاسای شێوازی کوردی لە ڤیبراتۆیەکی گەورەی ڕۆژئاوایی گرنگترن.
ئامۆژگاریی ڕاهێنان بۆ هەر دوو ئامێرەکە
- ڕۆژانە بیست تا سی خولەک باشترە لە یەک دانیشتنی درێژ لە هەفتەیەکدا.
- هەموو هەفتەیەک دەنگی خۆت تۆمار بکە. کێشەکانی ڕێکژەندن لە کاتی گوێگرتنەوەدا زۆر ئاسانتر دەبیسترێن.
- لەگەڵ دەنگێکی بەردەوامدا بژەنە. نۆتەیەکی جێگیر لە ژێرتەوە گوێت بۆ ماوە نێوەندییە کوردییەکان ڕادەهێنێت.
- زیاتر گوێ بگرە تا بژەنیت. لیستی تیشک لەسەر کەمانچە ڕۆتینێکی باشی گوێگرتنی ڕۆژانەیە.
- خوێندنەوەی نۆتە فێر ببە تاکوو بتوانیت نۆتەی نووسراو بەکاربهێنیت. ڕێنماییەکەمان دەربارەی چۆنیەتی خوێندنەوەی نۆتەی موزیکی کوردی بنەماکان ڕوون دەکاتەوە.
قسەی کۆتایی
کەمانچە و کەمان دوو ئامۆزای نزیکن لە موزیکی کوردیدا. یەکێکیان نزیکتر و پسپۆڕانەترە، ئەوی تریان فرەلایەنتر و دۆزینەوەی مامۆستای ئاسانترە. ئەوەیان هەڵبژێرە کە دەنگەکەی حەزی ڕاهێنانت تێدا دەوروژێنێت، چونکە ئەوە ئەو ئامێرەیە کە بەردەوام دەبیت لەسەری.
پەرتووکی «فێربوونی کەمانچە» لە کتێبخانەکەمان دابگرە، گۆرانییەک لە کۆمەڵەی نۆتە سۆرانییەکانمان بکەرەوە، و هەر ئەمڕۆ یەکەم ڕستەت بژەنە.